عدم كاهش وزن با وجود پرهیز غذایی

دلایل عدم کاهش وزن با وجود پرهیز غذایی چه می‌تواند باشد؟
١) درک نادرست از انرژی (كالری) مواد خوراكی
٢) دستكاری رژیم غذایی
٣) بیماری های زمینه‌ای
٤) سوخت و ساز پایین بدون وجود مشكل تیروئید

١) درک نادرست از انرژی (كالری) مواد خوراكی

در پاره‌ای از موارد، افرادی كه در پی كاهش وزن هستند با وجود آن كه یک وعده غذای خود را حذف می‌كنند (غالباً شام) یا از خوردن نان و برنج خودداری می‌كنند، عملاً وزن چندانی از دست نمی‌دهند بنابراین نتیجه می‌گیرند كه بدن آنها به كاهش وزن، مقاوم شده است.
به خاطر داشته باشید آنچه موجب انباشت چربی در بدن می‌شود، كالری اضافی است پس اگر حذف یک وعده غذایی، با پرخوری در سایر وعده‌ها جبران شود، عملاً وزنی كم نخواهد شد. كالری موجود در یك تكه متوسط (تقریباً به اندازه یک قوطی كبریت) گوشت خورشتی (سفید یا قرمز) با چربی متوسط، اندكی از پنج قاشق برنج (بدون روغن) بیشتر است بنابراین حذف مثلاً یكی دو تكه نان یا هفت هشت قاشق برنج و در عوض خوردن یك سیخ كباب یا جوجه كباب یا سه تكه فیله مرغ عملاً كالری بیشتری را به بدن می‌رساند و طبعاً در این حال كاهش وزنی رخ نخواهد داد.
 

٢) دستكاری رژیم غذایی

تعدادی از افرادی كه با مشكل وزن بالا دست به گریبانند پس از بارها رژیم دادن به خود و دیگران سرانجام به این نتیجه می‌رسند كه این كار، تخصصی است و نیاز به مشاوره با اهل فن دارد. امّا باز هم تعجیل در رسیدن به مقصود و یا وسوسه خوردن تنقلات و غذاهای پر كالری موجب می‌شود كه سر خود، رژیم غذایی تجویز شده از سوی متخصص تغذیه را دستكاری كنند. مثلاً میان وعده‌های خود را حذف می‌كنند یا از تعداد قاشق‌های برنج ناهار خود می‌كاهند گاه به این دلیل كه می‌خواهند تكه‌ای كیك راجایگزین آن كنند یا ... .
این عزیزان توجه نمی‌كنند كه مشاور تغذیه بالاخره بر مبنای حساب و كتابی این رژیم را برای ایشان توصیه كرده، حساب و كتابی كه به سلامت فرد در دراز مدت تمركز دارد! در مثال‌های بالا، حذف میان وعده‌ها و طولانی شدن زمان بین دو وعده اصلی، موجب كاهش سوخت و ساز (و نتیجتاً حفظ چربی‌های بدن) و پرخوری در وعده بعدی می‌شود. افرادی كه از تعداد قاشق‌های برنج خود در وعده ناهار می‌كاهند تا زمان شام دچار گرسنگی مفرط و ریزه خواری می‌شوند مضاف بر این كه كالری موجود در دو سه قاشق برنجی كه از ناهار كاسته می‌شود (حدود ٤٠ كالری) با تكه كیكی كه قرار است جایگزین آن شود (بسته به اندازه و تركیب حدود ٢٥٠ تا ٤٠٠ كالری) به هیچ روی قیاس پذیر نیست.
نتیجه: رژیم غذایی تجویز شده را سر خود دستكاری نكنید و شكیبا باشید. مشاور تغذیه شما در طول زمان و در صورت لزوم برنامه غذایی شما را به نحوی كه متضمن سلامت و كیفیت زندگی شما باشد، اصلاح خواهد كرد.
 

٣) بیماری‌های زمینه‌ای

برخی از بیماری‌ها ممكن است با افزایش وزن (چه بسا مقاوم به درمان) همراه باشند. گاه این بیماری‌ها مادرزاد هستند. نمونه بارز چنین حالتی نشانگان داون (مونگولیسم) است. كودكان دچار نشانگان (سندروم) داون غالبن فربه هستند. جدای از دشواری در رعایت رژیم غذایی در این كودكان به دلیل مشكلات عصبی-روانی، كاهش وزن در این افراد بسیار سخت‌تر از افراد عادی است در این حال شاید بهترین و مناسب ترین رویكرد، پیشگیری از افزایش وزن بیشتر در وهله نخست و سپس اصلاح شیوه تغذیه در حد بضاعت روانی فرد مبتلا و توان مراقبین او باشد.
امّا گاه این بیماری‌ها اكتسابی هستند. معروف ترین این حالات، كم كاری تیروئید است. در این خصوص توجه به چند نكته ضروری است:
١) گفته می‌شود كه كم كاری تیروئید ممكن است موجب ١٠ درصد افزایش وزن شود كه تازه بخش زیادی از افزایش وزن هم مربوط به احتباس آب است و نه توده چربی.
٢) گاه رابطه وزن و كم كاری تیروئید بر عكس است یعنی فربهی و تجمع چربی در أطراف غده تیروئید ممكن است موجب كم كاری آن شود. در این حال با كاهش وزن چه بسا كاركرد تیروئید طبیعی شود و دیگر نیازی به مصرف دارو نباشد.
٣) فردی كه كم كاری تیروئید دارد و تحت درمان داروی هورمونی (لووتیروكسین) است از نظر سوخت و ساز (متابولیسم) مانند فردی است كه كاركرد تیروئید او طبیعی است و به خوبی می‌تواند با رعایت یك رژیم غذایی مناسب، از چربی‌های اضافی خود بكاهد.
 

٤) سوخت و ساز پایین بدون وجود مشكل تیروئید

و سرانجام در درصد قلیلی از افراد ممكن است پرهیز غذایی حتی بر مبنای رژیم غذایی تجویز شده توسط متخصص تغذیه با كاهش وزن قابل انتظار همراه نباشد. افرادی كه دوره‌های متعدد كاهش و افزایش وزن را تجربه كرده‌اند، افرادی كه از دوره نوجوانی اندوخته توده ماهیچه‌ای بسیار اندكی دارند، افرادی كه تحت درمان با برخی داروها به ویژه كورتون‌ها هستند و نیز افرادی كه به طور مادرزاد میزان سوخت و ساز پایینی دارند ممكن است چنین وضعیتی داشته باشند. این بدان معنی نیست كه امكان كاستن از چربی‌های اضافی برای این افراد ابداً وجود ندارد بلكه بدین معنی است كه پیمودن مسیری كه به طور عادی شاید مثلاً شش ماه طول بكشد برای این افراد ممكن است یك سال به طول انجامد، پس به شكیبایی بیشتری نیازمندند.
در اینجا روی سخنم با والدین خاصه مادران گرامی ست. اگر می‌خواهید لطفی ماندگار به فرزندانتان (به ویژه دخترانتان) بكنید، آنها را از همان كودكی به انجام یك ورزش منظم (هر آنچه ذوقش را دارند) خو دهید. تردید نداشته باشید كه افزایش بضاعت توده ماهیچه‌ای در دوران نوجوانی تاثیر به سزایی بر سلامت ایشان در سرتاسر عمر خواهد داشت.